Aýna toplumlaryny taýýarlamak üçin ulanylýan dürli maddalar umumylykda aýna çig mallary diýlip atlandyrylýar. Esasy çig mal aýna gurluşynyň esasy göwresini emele getirmek üçin aýna dürli oksidleri girizýän çig maldyr, bu bolsa aýnanyň esasy fiziki we himiki häsiýetlerini kesgitleýär. Esasy çig mallar kwars çägesi, feldispat, hek daşy, dolomit, soda küli we ş.m. Häzirki wagtda bu çig mallar, adatça, poroşok görnüşinde berilýär.(1) kremniý çig mallary kremniý çig mallary kremniý çig mallarydyr (kwars çägesi diýlip hem atlandyrylýar), ol tebigy kremniý çägesine we gaýtadan işlenen kremniý çägesine tebigy häzirki ýagdaýyna görä bölünip bilner. Dörediliş prosesiniň çylşyrymlylygy sebäpli tebigy kremniý çägesiniň himiki düzümi köplenç uly üýtgeýär, ýöne onuň bölejikleriniň ululygynyň paýlanyşy deňeşdirme boýunça deňdir. Tebigy kremniý çägesiniň hili üçin himiki düzümi, düzüminiň üýtgemesini we ot çydamly mineralyň agramyny gözegçilikde saklamaga üns berilmelidir. Himiki düzümi, esasan, Fez 03-iň mazmunyny gözegçilikde saklaýar we onuň hiline görä derejelenýär we ulanylýar. Kwarts çägesiniň hil derejesi 2-16.2-nji tablisada görkezilen (kwarts çägesiniň gaýtadan işlenilmegi kwarts gaýasy ýa-da çäge daşy çig magdany bolup, kremniý çig malyny gaýtadan işlemek we öndürmek üçin belli bir proses arkaly amala aşyrylýar. Kwartsit ýa-da çäge daşy magdanynyň arassalygy, adatça, ýokary bolany üçin, garyndy mukdary az we durnukly, gaýtadan işlemek arkaly öndürilen kwarts çägesiniň derejesi ýokary we durnuklydyr. Şeýle-de bolsa, kwartsit ýa-da çäge daşy magdanyndan belli bir däne ölçegli elýeterli kwarts çägesine çenli däne ölçegini gözegçilikde saklamak kyn, şonuň üçin bahasy ýokary. Kwarts çägesi, adatça, belli bir çyglylyk mukdary bilen çygly usul bilen gaýtadan işlenilýär. Kwarts çägesi eremegi iň kyn materialdyr. Bölejikleriň ölçegi, bölejikleriň ölçegleriniň paýlanyşy we bölejikleriň görnüşi kompozitiň garyşdyrylmagyna, eremegine we gomogenleşdirilmegine möhüm täsir edýär. Bölejikleriň ölçegleriniň azalmagy aýnanyň eremegine peýdalydyr, ýöne näçe inçe bolsa, şonça gowy. Kwarts çägesi poroşogy köp sanly mikro köpürjiklerde klaster, däne boşlugynyň bolmagy sebäpli döräp biler. Erişme kynçylygy, şol bir wagtyň özünde kwarts çäge poroşogynyň bolmagy wagtyndan öň bolup biler we natriý, kalsiý, magniý ýaly materiallaryň tapgyrlaýyn goşulmagy ilkinji erişme dykyzlygyny, ýapyşyklygyny döredip biler, bu bolsa iýerarhiýada peç material gatlagyny döredip, tapgyrlaýyn beýleki ot çydamly çig mallaryň emele gelmegine sebäp bolýar. Çäge dänejikleriniň görnüşi burçly görnüş bilen has gowy bolýar, sebäbi ýüz meýdanynyň burçly görnüşi uly we akym gatnaşygy mümkinçilikleri bar, garyşdyrma prosesinde daşamak gatlaklamak aňsat däl. Kwarts çägesi magdan känlerinde barlanmaly we kabul edilmelidir. Kwarts çägesiniň çyglylygy magdan öndürilende 8% -den aşak, çäge sehde ýüklenende bolsa 5% -den aşak gözegçilik edilmelidir. Çyglylyk üýtgemeleriniň bahasy 0,4% -e deňdir. 2-17-nji tablisada kremniýli çig malyň hil talaplary görkezilýär.(2) Adaty çüýşe aýnasyndaky A12 03-iň mukdary, adatça, 2,0% ~ 5,0% -e deňdir. A12 03-iň ýokary ak materially aýna çüýşeleri, esasan, alýumin oksidi we alýumin gidroksidinden ybarat, ýöne gap aýnasynyň we reňkli aýnanyň hil talaby pes, şeýle hem feldşpaty ajaýyp A120 3 ulanmak üçin natriý feldşpatyny, kaliý feldşpatyny ýa-da kalsiý feldşpatyny ulanyp bolýar, şol bir wagtyň özünde feldşpatyň bölekleri Naz O ýa-da K2 0 soda külüniň bir bölegini çalşyp biler, bu bolsa aýna eremek ulgamy üçin peýdalydyr. Şeýle-de bolsa, umumy feldşpatdaky demiriň mukdary ýokary, Fe2 03 örän az, 0,1% -den az, şonuň üçin diňe umumy çüýşe we gap aýnasy üçin ulanylyp bilner we ýokary derejeli çüýşe we gap aýnasy üçin ulanylyp bilinmez. Feldşpaty dürli himiki düzümine görä dört bölege bölüp bolýar. Kaliý feldispatynyň, natriý feldispatynyň, kalsiý feldispatynyň, bariý feldispatynyň görnüşleri. Tebigatda dört feldispatyň aýry-aýry ýataklary az, olaryň köpüsi dürli proporsiýalarda beýleki minerallar bilen garyşýar. 2-18-nji tablisada feldispat materiallary üçin hil talaplary sanalýar.(3) Natriý oksidiniň çig mal bolan Na20 aýna üçin gowy akusdyr. Şonuň üçin aýna çüýşeleriniň we bankalarynyň himiki düzüminde Na20-nyň mukdary aýnanyň ereme şertleri bilen ýakyndan baglanyşyklydyr, ol häzirki wagtda esasan 14% ~ 16% aralygyndadyr. Çüýşe aýnasyndaky Na20 esasan soda küli bilen girizilýär. Soda küli himiki çig malyň bir görnüşidir, onuň esasy bölegi Naz C03. Soda küli kristal soda (Na2 C03·10H20) we kalsinirlenen soda (Naz C03) bölünýär. Aýna senagatynda ulanylýan soda külüniň köpüsi ammiak gidroksid usuly bilen öndürilen kristal suwsuz kalsinirlenen sodadyr. Kalsinirlenen soda külü ak poroşokdyr, suwda aňsat ereýär, howada suwy siňdirip, ýumşap, gury ammarda saklanmaly. Soda külü aýnanyň bahasyna täsir edýän iň möhüm faktorlaryň biridir. Çüýşe aýnasy üçin agyr gidroksid artykmaçlyk bermeli. Ýeňil gidroksid bilen deňeşdirilende, agyr gidroksid gowy boşluklylyga, gigroskopiklige, uçmak we gatlaklaşmak meýilliligine eýedir, bu bolsa birleşmäniň deňligini we ereme tizligini ýokarlandyryp biler. Emma gaty galyň soda külü bölejikleri materialdaky beýleki ot çydamly materiallar bilen netijeli hyzmatdaşlyk edip bilmeýär, bu bolsa materialyň garyndysy bilen deň dällige getirip, aýnanyň ereme we aýdyňlaşma hiline täsir edýär, şonuň üçin bölejikleriň ölçegleri 0,22 ~ 0,42 mm aralygynda bolmaly. Köplenç 5% ~ 8% suw saklaýan soda külüniň uzak wagtlap saklanýan ýeri, ulanylanda çyglylygy wagtynda kesgitlemeli. Aýna ereýän mahaly soda külüniň uçujylygy 0,5% ~ 3,2%. Kalsinirlenen soda külüniň düzüminde köplenç az mukdarda Nacl bar, sebäbi Cl örän işjeň, refrakter eroziýa örän çynlakaý. Soda külüniň mukdary köp we aýna ergininde Cl-iň toplanmagy soňky döwürde senagatyň ünsüni özüne çekdi.(4) aýnada kaliý oksidiniň (K20) roly Na20-a meňzeýär. Çüýşe we banka aýnasynyň önümçiliginde, Na20-nyň kiçi bir böleginiň ornuny tutmak üçin az mukdarda K20 ulanylýar, bu bolsa aýnanyň döwülme görkezijisini ýokarlandyryp, önümleriň ýalpyldawuklygyny we geçirijiligini gowulandyryp biler. Aýnadaky iki sany aşgar oksidiniň himiki durnuklylygy bir aşgar oksidiniňkiden has gowy. Ikisiniň gatnaşygynda iň gowy nokady bar, hadysa. Garyşyk esas täsiri. K20-nyň aýnanyň termal giňelme koeffisiýentine täsiri Na20-dan has uly. Şonuň üçin Na20-nyň bir bölegini K20 bilen çalşanda, aýnanyň termal giňelme koeffisiýentine täsirini göz öňünde tutmaly. Çüýşe aýnasyndaky K20, adatça, kaliý karbonatyny kalsinirlemek arkaly girizilýär. Kaliý karbonaty aýnada eredilende, K20-nyň uçujy ýitgisi onuň öz massasynyň takmynan 12% -ine deňdir. Kaliý karbonatynyň hil talaplary: K2C03 96% -den az, na2040.2%, KCI+K2S04 43.5%, suwda eremeýän <0.3%, suw -3%. Kaliýiň bahasy soda külünden ýokary, sebäbi bu çüýşe we banka aýnasyndan başga aýratyn talapdyr, köp çüýşe we banka aýnalary kaliý oksidini gönüden-göni çekmek üçin kaliý oksidini ulanmaýar, onuň ýerine dala şpaty bilen kaliý oksidini alýar.(5) aýna kalsiý oksidi çig malynyň kalsiý oksidini (Ca0) girizmek stabilizatoryň esasy rolydyr, ýagny aýnanyň himiki durnuklylygyny we mehaniki berkligini ýokarlandyrýar, ýöne mukdary gaty ýokary bolanda, aýnanyň kristallaşma meýliniň ýokarlanmagyna we aýnanyň döwülmegine sebäp bolup biler. Adaty çüýşe aýnasyndaky Kao mukdary 7% ~ 11%, adatça 12.5% -den köp däl. Ýokary temperaturada Kao aýnanyň ýapyşyklygyny peseldip, aýnanyň eremegine we aýdyňlaşmagyna ýardam edip biler, ýöne haçan Temperatura peselende, ýapyşyklyk örän çalt ýokarlanýar, bu bolsa galyplamany kynlaşdyrýar, şonuň üçin aýnadaky Cao mukdaryny kesgitlemekde, aýnanyň häsiýetlerine Cao-nyň täsirini göz öňünde tutmak bilen birlikde, aýnanyň galyplama usulyny we beýleki faktorlary hem göz öňünde tutmaly. Ýokary Cao görnüşindäki aýna çaltlyk bilen ýumşadylan peje girizilmeli, ýogsam önüm aňsatlyk bilen ýarylýar. Natriý-kalsiý aýnasyny eredende, Na0Ca0 bilen 21-e golaýlaşmak has gowudyr. Banka aýnasynda ulanylýan esasy çig mal hek daşy, kalsit we hekdir. Fez 03 40.015% saklaýan hek daşy gap-gaçlaryň we ak materiallaryň önümçiliginde ulanylýar. Fez 03 0.04% -den az saklaýan hek daşy reňkli aýnanyň önümçiliginde ulanylýar. Hek daşynyň suw mukdary 1%-den az derejede gözegçilikde saklanmalydyr. Aýnanyň düzümi demir oksidiniň mukdarynyň örän berk bolmagyny talap edende, ony kalsit bilen çalşyryp bolýar, ol hek daşyndan has arassa, ýöne şol bir wagtyň özünde has gymmatdyr.(6) aýna çüýşeleriniň we bankalarynyň himiki düzüminde magniý oksidiniň (Mgo) mukdary, adatça, 2%-den azdyr. Bölekleýin Cao-nyň ornuny tutmak üçin bölekleýin Mgo ulanylanda, aýna görnüşli suwuklyk ýokary temperaturada bolanda ýapyşyklygy ýokarlandyryp biler, aýna görnüşli suwuklygyň gatylaşmagynyň tizligini haýallaşdyryp biler, jynsyň uzamagyna sebäp bolup biler, aýna görnüşli häsiýetini gowulandyryp we kristallaşma meýlini azaldyp biler, kalsiý, magniý we 2 walentli gidroksidi ýer metal oksidi aýna görnüşli suwuklygyň himiki durnuklylygyny gowulandyryp biler, önümiň çygly gurşawda uzak wagtlap düşmeginiň öňüni alyp biler. Kül. Hadysa. Umuman, çalşyryş mukdary 3%-den az derejede gözegçilikde saklanmalydyr, çalşyryş mukdary bolsa 3%-den ýokary bolsa, aýnanyň eremegine we emele gelmegine täsir eder. Dolomit we hek daşynyň inçe bölejikleriniň eremegine sebäp bolýar diýip pikir edýärdik, ýöne ýokary temperaturaly aýnanyň mehanizmi boýunça ylmy barlaglaryň çuňlaşmagy bilen. Partiýada, iri kwarts bölejikleriniň töwereginde dolomit bölejikleriniň adsorbsiýasyny tapar, çägäniň reaksiýa gatnaşmagynyň öňüni alar, silikat reaksiýasynyň başynda iri hek daşy bölejikleri bolsa birinji faza bilen çyglylanmaýar, birinji suwuklyk uly däneli dolomit, hek daşy we kwarts çägesi arasyndaky boşluklardan ýuwaşlyk bilen geçip, silikat reaksiýasynyň tizligini has-da ýokarlandyrýar. Şeýle-de bolsa, soňky tapgyrda olaryň çalt parçalanmagy we eremegi netijesinde bölünip çykýan gazlar aýna suwuklygynyň aýdyňlaşmagyna we gomogenleşmegine ýardam edýär. Iki bölejikleriň bölejikleri 2,5 mm-e çenli artanda, aýnanyň ereme we aýdyňlaşdyrma häsiýetleriniň ep-esli gowulaşýandygy, bölejikleriň ululygy 3 mm-den uly bolanda bolsa, aýnanyň ereme we aýdyňlaşdyrma häsiýetleriniň ep-esli azalýandygy anyklandy. Şonuň üçin dolomit we hek daşy bölejikleriniň ýokarky çägi belli bir aralykda gözegçilikde saklanmalydyr. Häzirki wagtda has uly däneli dolomit, hek daşyny ulanmak meýil bolup durýar. Hakyky önümçilikde, aýna formulasyny hasaplamakda, dolomit Mgo girizmek üçin ulanylýar we Cao-nyň ýetmezçilik edýän bölegi hek daşy ýa-da kalsit bilen doldurylýar. Eger aýnanyň düzüminde Cao ýok bolsa, dolomit aýnada Mgo çekmek üçin ulanylyp bilinmez, Mg0 çekmek üçin magniý karbonatyny saýlamaly. Dolomit üçin hil talaplary Mg0≥20%, Cao <32%, Fe2O3 <0.15%.(7) bariý oksidi çig malynyň bariý oksidiniň (Bao) aýna we Cao we Mgo rolunda girizilmegi esasan birmeňzeşdir, ýöne bariý we Cao saklaýan aýnalaryň reňki gowy ýalpyldawuk, dykyzlyk derejesi uly, adatça aýnanyň ýalpyldawugyny gowulandyrmak üçin reňkli çüýşe aýnasynyň düzümi 0.5% ~ 1% Bao. Bao aýnanyň eremegini, arassalanmagyny we kristallaşmasynyň öňüni almagy çaltlaşdyryp biler, ýöne dozasy gaty uly bolanda, 2Ba0 1002 2Ba02 reaksiýasynyň ýüze çykmagy sebäpli aýnanyň arassalanmagy kynlaşýar we tigel we oda çydamly materiallarda has köp eroziýa bolýar. Barit diýlip atlandyrylýan tebigy bariý sulfaty (BaS04), BaS04 köp mukdarda üýtgemeleri öz içine alýar we garyndynyň mukdary hem uly, diňe aýnanyň hiline talaplar ýokary däl. Senagatda BaS04 esasan ftorda ulanylýar. Butulka aýnasyndaky matlyk aýna we ýade aýnanyň imitasiýa edilmegi aýnanyň matlyk täsirini has gowşak edýär. Emma bu köp ulanylanda bolýar. Suw aýnasy. Ot çydamly materiallara, tigellere, galyplama we önümiň hiline birnäçe ýaramaz täsirleri getirýär. Çüýşe we banka aýna önümçiliginde Bao, adatça, senagat bariý karbonaty tarapyndan girizilýär. Mundan başga-da, bariý saklaýan çig mal belli bir zäherlilige eýedir, şonuň üçin tapgyrlaýyn işlemede goraglylyga üns bermeli. Senagat bariý karbonatynyň hil talaplary Bac03 97%, Fe203 40.1% we kislota eremeýän 3%.
Ýerleşdirilen wagty: 2020-nji ýylyň 14-nji apreli