पाणी फ्लोरिडेशन ही एक दुधारी तलवार आहे. अमेरिकेत दात किडण्यापासून बचाव करण्याच्या उद्देशाने बहुतेक पाण्याच्या प्रवाहांमध्ये फ्लोराईड मिसळले जाते. (हे नमूद करणे आवश्यक आहे की, जगभरातील पिण्याच्या पाण्याच्या अनेक स्रोतांमध्ये फ्लोराईड नैसर्गिकरित्या आढळते). तथापि, जास्त प्रमाणात फ्लोराईड घेतल्यास ते हाडांसाठी हानिकारक ठरू शकते आणि मोठ्या प्रमाणात सेवन केल्यास ते प्राणघातक देखील ठरू शकते.
पाण्यातील फ्लोराईडची पातळी कमी करण्यात सक्रिय ॲल्युमिना (ॲक्टिव्हेटेड ॲल्युमिना) हा शोषक अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो. असे केल्याने, सक्रिय ॲल्युमिना पाण्यात पुरेसे फ्लोराईड शिल्लक ठेवतो, ज्यामुळे लोकांना त्याचे संभाव्य आरोग्य फायदे मिळू शकतात आणि त्याच वेळी तो हे देखील सुनिश्चित करतो की आरोग्यास हानिकारक असलेले फ्लोराईडचे प्रमाण पिण्याच्या पाण्यात शिल्लक राहणार नाही.
१९९४ मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने शिफारस केली की पाण्यातील फ्लोराईडची पातळी ०.५ ते १ मिग्रॅ/लिटरच्या दरम्यान असावी. १ मिग्रॅ पेक्षा जास्त फ्लोराईडची पातळी आढळल्यास, पाण्याचे निर्फ्लोरिडीकरण केले पाहिजे, जे तीन वेगवेगळ्या मार्गांनी केले जाऊ शकते: रसायने आणि अवक्षेपणाद्वारे, पडदा-आधारित तंत्रज्ञानाद्वारे किंवा आयन विनिमय आणि अधिशोषणाद्वारे.
बऱ्याच वेळा या पद्धती एकत्रितपणे वापरल्या जातात. उदाहरणार्थ, जेव्हा फ्लोराईडची पातळी १५ पीपीएमपेक्षा जास्त असते, तेव्हा चुना वापरावा, जो रसायने आणि अवक्षेपण या श्रेणीत येतो, कारण तो फ्लोराईडची उच्च पातळी हाताळू शकतो. एकदा चुन्याने ती पातळी कमी झाल्यावर, फ्लोराईडचे प्रमाण १ पीपीएमपेक्षा कमी करण्यासाठी सक्रिय ॲल्युमिना वापरावा, जो अधिशोषण श्रेणीत येतो, कारण सक्रिय ॲल्युमिना ९९% पर्यंत पाणी शुद्ध करू शकतो.
कसे सक्रिय ॲल्युमिनापाण्यातून फ्लोराईड काढून टाकण्याचे काम?
सक्रिय ॲल्युमिना फ्लोराईड शोषून घेते, कारण फ्लोराईड ॲल्युमिनाकडे आकर्षित होते. त्याला ॲल्युमिनियम फ्लोराईड तयार करायचे असते, आणि सक्रिय ॲल्युमिनाच्या संपर्कात आल्यावर ते तसे करते. जोपर्यंत पाण्याची pH पातळी ६ च्या खाली राहते, तोपर्यंत ॲल्युमिना फ्लोराईड ॲल्युमिनाच्या मण्यांना चिकटून राहते. जर पाण्याची pH पातळी ६ पेक्षा कमी राहिली, तर सक्रिय ॲल्युमिनाची परिणामकारकता कमी होऊ लागते. यामुळे ॲल्युमिनियम तुमच्या पाण्यात मिसळू शकते, जरी ॲल्युमिनियम सामान्यतः पाण्यात विरघळत नाही.
टीप: रिव्हर्स ऑस्मोसिसचा वापर पाण्यातून ॲल्युमिनियम काढण्यासाठी केला जातो आणि काही विशिष्ट डिस्टिलर्सद्वारेही हे करता येते. ॲल्युमिनियम सहसा पाण्यात मिसळत नाही, कारण पाण्याला ते विरघळवणे कठीण जाते.
पहिल्या काही अधिशोषण प्रक्रिया सुधारण्यासाठी, सक्रिय ॲल्युमिना वापरण्यापूर्वी ॲल्युमिनियम सल्फेटने त्यावर पूर्व-प्रक्रिया करण्याची शिफारस केली जाते. पूर्व-प्रक्रियेनंतर हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की सक्रिय ॲल्युमिनासोबतच्या अधिशोषण प्रतिक्रिया प्रवाह-दरावर अवलंबून असतात. जरी सक्रिय ॲल्युमिना उच्च प्रवाह-दर हाताळू शकत असला आणि तरीही कार्य करू शकत असला, तरी त्याची अधिशोषण क्षमता कमी होते आणि यामुळे अतिरिक्त चक्रे करावी लागू शकतात. प्रवाह-दर दुप्पट केल्यामुळे सक्रिय ॲल्युमिनाच्या थरांमधून ३३% अधिक फ्लोराईड गेला, ज्यामुळे फ्लोराईडचे अधिशोषण करण्यामध्ये सक्रिय ॲल्युमिनाची परिणामकारकता कमी झाली.
सक्रिय ॲल्युमिनासोबत काम करताना, इतर आयन अधिशोषण प्रक्रियेत अडथळा आणण्याची शक्यता असते, कारण अमेरिकेतील पाण्यात इतर आयन असतात. हे आयन सहसा सोडियम क्लोराईड, सोडियम सल्फेट आणि सोडियम बायकार्बोनेट असतात. सोडियम क्लोराईड आणि सोडियम सल्फेट अधिशोषण प्रक्रियेत अडथळा आणत नाहीत, परंतु सोडियम बायकार्बोनेट सक्रिय ॲल्युमिनाची क्षमता ३३% ते ७०% पर्यंत कमी करू शकते.
बहुतेक शुष्ककांप्रमाणे सक्रिय ॲल्युमिनाचे पुनरुत्पादन केले जाऊ शकते. सक्रिय ॲल्युमिना असलेल्या क्षाराच्या द्रावणावर सोडियम हायड्रॉक्साइड, ॲल्युमिनियम सल्फेट किंवा सल्फ्यूरिक ॲसिड टाकले जाते, ज्यामुळे शोषकाचे पुनरुत्पादन शक्य होते. एकदा पुनरुत्पादित झाल्यावर सक्रिय ॲल्युमिनाचा पुन्हा वापर सुरू ठेवता येतो आणि योग्य प्रकारे वापरल्यास तो अनेक वर्षे टिकू शकतो.
पाण्यातील ९९% पर्यंत फ्लोराईड काढून टाकण्यासाठी आणि पाणी पिण्यासाठी सुरक्षित बनवण्यासाठी सक्रिय ॲल्युमिना आवश्यक आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: ०५-ऑगस्ट-२०१९